02 Μαρτίου, 2017

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗΣ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ

 

Β΄ ΜΕΡΟΣ:Το πέμπτο Σάββατο, γνωστό ως το Σάββατο του Ακάθιστου Ύμνου, παντού, ψάλλεται ολόκληρος ο Ακάθιστος Ύμνος στους Όρθρους. Μια διαφορά μεταξύ των Ανατολικών και της Δυτικών τηρήσεων είναι ότι, ενώ στη Δύση η ψαλμωδία του Αλληλούια παύει κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής, στην Ανατολή η χρήση του αυξάνεται.

Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι για τους Ορθοδόξους, η νηστεία θα πρέπει να είναι χαρμόσυνη και η αίσθηση της αναξιότητας πρέπει πάντα να μετριάζεται με την ελπίδα στη συγχώρεση του Θεού. Στην ουσία, είναι ημέρες οι οποίες ακολουθούν το Νηστίσιμο μοτίβο των ακολουθιών που αναφέρονται ως «ημέρες με Αλληλούια».

Αυτό το θέμα της «Νηστίσιμης χαράς» απαντάται επίσης σε πολλούς από τους ύμνους του Τριωδίου, όπως ο στιχηρός ο οποίος αρχίζει με τις λέξεις:«Η Νηστίσιμη Άνοιξη έχει ξημερώσει!...» (Ακολουθία του Εσπερινού Απόστιχα, την Τετάρτη της Εβδομάδας του Τυροφάγου ή της Τυρινής) και «Τώρα είναι η εποχή της μετάνοιας· ας αρχίσουμε με χαρά, Ω αδελφοί...» (Όρθρος, Δεύτερος Κανών, Ωδή 8, την Δευτέρα της Εβδομάδας του Τυροφάγου ή της Τυρινής).

Οι πράξεις των μετανοιών κατά τη διάρκεια των ακολουθιών επίσης πληθαίνουν. Μια προσευχή που απεικονίζει τις Νηστίσιμες ακολουθίες, είναι η Ευχή του Αγίου Εφραίμ του Σύρου, η οποία λέγεται ότι σε κάθε ακολουθία τις καθημερινές, συνοδευόμενη από πλήρεις μετάνοιες. Σε μετάφραση διαβάζεται:

«Κύριε κα Δέσποτα τς ζως μου, πνεμα ργίας, περιεργίας, φιλαρχίας κα ργολογίας μή μοι δς.

Πνεμα δ σωφροσύνης, ταπεινοφροσύνης, πομονς κα γάπης, χάρισαί μοι τ σ δούλ.

Ναί, Κύριε Βασιλε, δώρησαί μοι το ρν τ μ πταίσματα, κα μ κατακρίνειν τν δελφόν μου, τι ελογητς ε, ες τος αἰῶνας τν αώνων. μήν».

Η δημόσια ανάγνωση των Ιερών κειμένων αυξάνεται κατά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Το Ψαλτήριον (η Βίβλος Ψαλμών), το οποίο κανονικά διαβάζεται εξ ολοκλήρου μια φορά την εβδομάδα, διαβάζετε εξ ολοκλήρου δύο φορές κάθε εβδομάδα για έξι εβδομάδες πριν από την Μεγάλη Εβδομάδα.

Αναγνώσεις από την Παλαιά Διαθήκη αυξάνονται επίσης, με τα βιβλία της Γενέσεως, Παροιμίαι και Ησαΐας να διαβάζονται σχεδόν στην ολότητά τους κατά τη Έκτη Ώρα  και στην Ακολουθία του Εσπερινού (κατά την Εβδομάδα του Τυροφάγου ή της Τυρινής, τα αναγνώσματα σε αυτές τις ακολουθίες λαμβάνονται από τους Ιωήλ και Ζαχαρία.

 Ενώ κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας είναι από την Έξοδο, τον Ιεζεκιήλ και τον Ιώβ). Μοναδικά, κατά τις εργάσιμες ημέρες της Μεγάλης Σαρακοστής δεν υπάρχει δημόσια ανάγνωση των Επιστολών ή του Ευαγγελίου.

Αυτό συμβαίνει διότι τα αναγνώσματα είναι κυρίως η Θεία Λειτουργία, η οποία δεν εορτάζεται κατά τις εργάσιμες ημέρες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Υπάρχουν, ωστόσο, Επιστολές και Ευαγγέλια που καθορίζονται για κάθε Σάββατο και Κυριακή.

Κατά την διάρκεια της Μεγάλης Νηστείας, η εκκλησία θυμάται συχνότερα στη προσευχή της τους νεκρούς της (κεκοιμημένους), όχι μόνο υπενθυμίζοντας τον πιστό τη δική του θνητότητα, συμβάλλοντας έτσι στο αίτημα για μεταμέλεια, αλλά και την Χριστιανική του υποχρέωση για ελεημοσύνη στην προσευχή υπέρ των κεκοιμημένων.

Το πρώτο Σάββατο που είναι αφιερωμένο στη μνήμη των νεκρών, είναι αυτό πριν την Κυριακή της Απόκρεω, την τρίτη δηλαδή Κυριακή του Τριωδίου, μιας περιόδου που προηγείται της Μεγάλης Σαρακοστής. Το δεύτερο Σάββατο είναι αυτό πριν την Α΄ Κυριακή της Μ. Σαρακοστής. Τα Σάββατα αυτά λόγω της ιδιαίτερης σημασίας τους, ονομάζονται για το λόγο αυτό και «Ψυχοσάββατα».

-Το Σάββατο την Εβδομάδα των Απόκρεω

-Το πρώτο Σάββατο της Μεγάλης Σαρακοστής

-Το τρίτο Σάββατο της Μεγάλης Σαρακοστής

-Το τέταρτο Σάββατο της Μεγάλης Σαρακοστής

Επιπλέον, η Λιτή  μια σύντομη προσευχή υπέρ των κεκοιμημένων, που πραγματοποιείται τις καθημερινές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, εφόσον δεν υπάρχει άλλη μεγάλη εορτή εκείνη την ημέρα.

Επειδή η περίοδος της Μεγάλης Σαρακοστής δεν είναι σταθερή, καθώς η αρχή της ποικίλει από έτος σε έτος, πρέπει να γίνουν κάποιες ρυθμίσεις για διάφορες ημέρες σημαντικών εορτών σύμφωνα με το Ορθόδοξο εορτολόγιο (Μηναίον) οι οποίες εορτάζονται κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής.

Όταν αυτές οι εορτές συμπέσουν σε καθημερινή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, η κανονική ροή των ακολουθιών της Μ. Τεσσαρακοστής διακόπτεται προσωρινά για να εορταστούν με επισημότητα.

Η πιο σημαντική από αυτές τις σταθερές εορτές είναι η Μεγάλη Εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου (25 Μαρτίου), η οποία θεωρείται ότι είναι τόσο σημαντική ώστε ουδέποτε μετακινείται, ακόμα και αν συμπέσει με την Κυριακή του Πάσχα (ένα σπάνιο και ιδιαίτερο περιστατικό, το οποίο είναι γνωστό ως Κύριο-Πάσχα). 

Η νηστεία επίσης μετριάζεται και οι πιστοί επιτρέπεται να καταναλώσουν ψάρι (εκτός και αν είναι Μεγάλη Παρασκευή ή Μεγάλο Σάββατο). Ενώ, σε άλλες καθημερινές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, δεν επιτρέπεται κανένας εορτασμός με τέλεση της κανονικής Θείας Λειτουργίας, κατά την εορτή του Ευαγγελισμού τελείται η Λειτουργία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, (ακόμα και αν η ημέρα συμπίπτει με την Μεγάλη Παρασκευή.

Όταν η εορτή του πολιούχου αγίου της ενορίας ή της Μονής συμπέσει με καθημερινή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, δεν τελείται άλλη λειτουργία (εκτός από αυτήν των Προηγιασμένων), αλλά το ψάρι επιτρέπεται στο γεύμα. Σε ορισμένες εκκλησίες, η εορτή του πολιούχου μεταφέρεται στο πλησιέστερο Σάββατο (αποκλειομένου του Σαββάτου του Ακάθιστου) ενώ σε άλλες εκκλησίες, εορτάζεται την ίδια ημέρα της εορτής.

Όταν κάποια άλλη σημαντική εορτή, συμπίπτει με μια ημέρα καθημερινή, όπως η Πρώτη και η Δεύτερη Εύρεση της Τίμιας Κεφαλής του Ιωάννη του Προδρόμου (24Φεβρουαρίου), των Αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων (9 Μαρτίου) κλπ., συνήθως συνδυάζεται με την καθιερωμένη λειτουργία των Προηγιασμένων ενώ επιτρέπονται στο γεύμα, τόσο το κρασί όσο και το λάδι.

Ασχέτως από την κατάταξη της εορτής που εορτάζεται, οι ύμνοι της Μ. Τεσσαρακοστής, που περιέχονται στο Τριώδιο ουδέποτε παραλείπονται, αλλά πάντοτε ψάλλονται στο σύνολό τους, ακόμη και κατά την εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.

Τα Σάββατα, τις Κυριακές και μια σειρά από καθημερινές κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, τα λειτουργικά κείμενα του Τριωδίου, δεν αφήνουν κανένα περιθώριο για τον εορτασμό του εορταζόμενου Αγίου από το Μηναίον

Για να μην ξεχαστούν εντελώς οι ακολουθίες τους, ένα τμήμα από αυτές (οι κανόνες τους στον Όρθρο και στα στιχηρά τους τροπάρια από το «Κύριε εκέκραξα...» στους Εσπερινούς) ψάλλεται στο Μέγα Απόδειπνον.

Εκτός από τις προστιθέμενες αναγνώσεις από τις Γραφές, συνιστώνται κατά τη διάρκεια της Νηστείας, Βιβλία Πνευματικής Αναζήτησης από τους Εκκλησιαστικούς Πατέρες.

Ένα βιβλίο που συνήθως διαβάζεται κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, ιδίως από τους μοναχούς, είναι η Κλίμαξ της Θείας ανόδου, το οποίο γράφτηκε περίπου τον 7ο αιώνα από τον Άγιο Ιωάννη της Κλίμακος όταν ήταν Ηγούμενος στην Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης στο Όρος Σινάι.

«Η Κλίμαξ», συνήθως διαβάζεται στην τράπεζα (της τραπεζαρίας) κατά τη διάρκεια των γευμάτων, αλλά μπορεί εναλλακτικά να αναγνωσθεί κατά τη διάρκεια των Μικρών Ωρών  τις καθημερινές, ώστε να δύναται να τις ακούσει ο καθένας.

Κατά την Μεγάλη Τεσσαρακοστή επίσης, πολλοί από τους λαϊκούς, διαβάζουν κατ' ιδίαν «Την Κλίμακα».Το θέμα «Της Κλίμακας» δεν είναι η ίδια η Μεγάλη Τεσσαρακοστή, αλλά μάλλον πραγματεύεται με την άνοδο της ψυχής από τη γη στον ουρανό. 

Δηλαδή, από την υποδούλωση στα πάθη προς την οικοδόμηση των αρετών και την τελική θέωσή του (ένωση με το Θεό), που είναι ο στόχος της Μεγάλης Σαρακοστής.

Πέραν «Της Κλίμακας», σε ορισμένα μοναστήρια, ο «Παράδεισος των Αγίων Πατέρων» του Παλλάδιου και τα μετανοητικά κηρύγματα του Αγίου Εφραίμ του Σύρου, διαβάζονται κατά τη διάρκεια των Όρθρων.

Λειτουργικά, η περίοδος του Τριωδίου
μπορεί να διαιρεθεί σε τρία τμήματα:

(1)-την Προ-Σαρακοστιανή περίοδο,
 
(2)-τις Μεγάλες Τεσσαράκοντα Ημέρες και
  
(3)-την Αγία Εβδομάδα.

Πριν από την έναρξη της Μεγάλης Σαρακοστής, υπάρχει ένα Προ-νηστείας χρονικό διάστημα, διάρκειας τριών εβδομάδων, που προετοιμάζει τους πιστούς για την πνευματική περίοδο, η οποία ανοίγεται μπροστά τους, κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Νηστείας.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, εισάγονται πολλά από τα θέματα που θα αναπτυχθούν στα λειτουργικά κείμενα της επόμενης. Κάθε εβδομάδα διαρκεί από την Κυριακή έως και το Σάββατο και χαρακτηρίζεται από τη θεματική ενότητα του Ευαγγελίου της Κυριακής που διαβάζεται κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας (π.χ. Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου, Κυριακή του Ασώτου).

Κατά την Σλαβική παράδοση, με την προσθήκη της Κυριακής του Ζακχαίου,  κάποιοι θεωρούν την προ-Σαρακοστής περίοδο πως διαρκεί τέσσερις εβδομάδες.

Αλλά δεν υπάρχουν λειτουργικές ενδείξεις, ότι η εβδομάδα μετά την πέμπτη Κυριακή πριν τη Σαρακοστή (είτε προηγείται η Κυριακή του Ζακχαίου είτε άλλη) είναι ούτως ή άλλως Σαρακοστή, γιατί η Κυριακή του Ζακχαίου βρίσκεται εκτός του Τριωδίου, δηλ. του λειτουργικού βιβλίου που διέπει την προ-Σαρακοστής περίοδο και την ίδια τη Σαρακοστή.

Κυριακή του Ζακχαίου
Κατά τις Σλαβικές λειτουργικές παραδόσεις, η Κυριακή του Ζακχαίου, συμβαίνει στην πέμπτη Κυριακή πριν από την έναρξη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής (η οποία ξεκινά μια Δευτέρα).

Αν και δεν υπάρχουν συνοδευτικά υλικά τα οποία παρέχονται στο Σαρακοστιανό Τριώδιο για αυτήν την ημέρα, είναι η πρώτη μέρα που επηρεάζεται από την ημερομηνία του επερχόμενου Πάσχα (όλες οι προηγούμενες ημέρες έχοντας επηρεαστεί από το προηγούμενο Πάσχα).

Αυτή η ημέρα έχει ένα μοναδικό Προ-Σαρακοστιανό χαρακτηριστικό: η ανάγνωση του Ευαγγελίου είναι πάντα ο απολογισμός του Ζακχαίου από το Κατά Λουκάν 19:1-10, γι' αυτό τον λόγο για τον οποίο αυτή την Κυριακή αναφέρεται ως η «Κυριακή του Ζακχαίου» (αν και η προηγούμενη εβδομάδα δεν λέγεται «Εβδομάδα του Ζακχαίου»).

Αυτή η ανάγνωση στην πραγματικότητα εμπίπτει στο τέλος του Ωρολογίου κύκλου, που αποδίδεται την 32η Εβδομάδα μετά την Πεντηκοστή. Ωστόσο, ανάλογα με την ημερομηνία του επερχόμενου Πάσχα, οι αναγνώσεις των προηγούμενων εβδομάδων.

Είτε παραλείπονται (αν το Πάσχα θα είναι νωρίς) ή επαναλαμβάνονται (εάν θα είναι αργά), έτσι που οι αναγνώσεις της 32ης Κυριακής μετά την Πεντηκοστή, πάντα συμβαίνουν την Κυριακή που προηγείται της Εβδομάδας του Τελώνη και Φαρισαίου.

Στις Βυζαντινές ("Ελληνικές") λειτουργικές παραδόσεις, η ανάγνωση του Ευαγγελίου για τον Ζακχαίο, παραμένει στον κανονικό Ωρολόγιο κύκλο και δεν πέφτει πάντα την πέμπτη Κυριακή πριν από τη Σαρακοστή. 

Στην πραγματικότητα, συνήθως πέφτει σε λίγες εβδομάδες πριν και η πέμπτη Κυριακή πριν από τη Σαρακοστή, είναι γνωστή ως η Κυριακή της Γυναίκας από την Χαναάν, μετά από την ιστορία στο Κατά Ματθαίον 15:21-28.

Η σημασία της Σαρακοστής για τον απολογισμό του Ζακχαίου στο Ευαγγέλιο, είναι ότι εισάγει τα θέματα του ευσεβούς ζήλου (ο Ζακχαίος που σκαρφαλώνει επάνω στην συκομουριά· οι λέξεις του Ιησού:

«Ζακχαίε, κατέβα γρήγορα»), συγκρατήστε (τη λέξη του Ιησού: «κατέβα»), κάνοντας μια θέση για τον Ιησού, στην καρδιά («Πρέπει να μείνω στο σπίτι σου»), υπερνικώντας το κουτσομπολιό («Και όταν το είδαν, όλοι μουρμούριζαν, λέγοντας, ότι είχε φύγει για να είναι φιλοξενούμενος με έναν άνθρωπο που είναι αμαρτωλός»), μετάνοια και ελεημοσύνη (Και ο Ζακχαίος στάθηκε και είπε προς τον Κύριο: 

«Κύριε, υπόσχομαι να δώσω τα μισά από τα υπάρχοντά μου στους φτωχούς· και να ανταποδώσω στο τετραπλάσιο όσα έχω πάρει με απάτη»), συγχώρεση και συμφιλίωση (Και ο Ιησούς είπε σ 'αυτόν:

«Σήμερα, αυτή η οικογένεια σώθηκε· γιατί κι αυτός ο τελώνης είναι απόγονος του Αβραάμ») και ο λόγος για το Πάθος και την Ανάσταση («Ο Υιός του Ανθρώπου, ήρθε για ν' αναζητήσει και να σώσει, αυτούς που έχουν χάσει το δρόμο τους»).

Η ανάγνωση της Επιστολής για την Κυριακή του Ζακχαίου είναι στην Α΄ Προς Τιμόθεον 4:9-15 η οποία από μόνη της δεν έχει κανένα θέμα Σαρακοστής, άλλη από, ως μια νουθεσία για δίκαιη συμπεριφορά. (Η συνέχεια αύριο)...


Δημοσίευση σχολίου