ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΟΛΤΣ ΚΑΙ ΤΟ ΒΕΤΟ

Η ομιλία Σολτς συνιστά σημαντική συμβολή στον Διάλογο για το Μέλλον της Ευρώπης, όπου κυριαρχούν οι προτάσεις Μακρόν. Αντίθετα από την προτεραιότητα Μακρόν στην εμβάθυνση, ο Σολτς προτείνει διεύρυνση μαζί με εμβάθυνση της Ε.Ε. Αμφότεροι ορθώς αποβλέπουν σε μια ισχυρή και «κυρίαρχη» Ε.Ε., ικανή να υπερασπιστεί την ασφάλεια και τα συμφέροντά της, λαμβάνοντας συλλογικές αποφάσεις.

Ο Σολτς αντιτίθεται στα σχήματα της «ενισχυμένης συνεργασίας». Προτείνει πλήρη μετάβαση από την ομοφωνία στην ειδική ενισχυμένη πλειοψηφία των κρατών-μελών. Βέβαια, η κατάργηση της ομοφωνίας προϋποθέτει αλλαγή των Συνθηκών, που απαιτεί ομοφωνία. Μια ισχυρή Ε.Ε., ενοποιημένη στην εξωτερική πολιτική και άμυνα, θα ήταν ασπίδα για μια χώρα όπως η Ελλάδα, που απειλείται από εταίρο του ΝΑΤΟ, εκτός Ε.Ε.

Είναι δεδομένη η απροθυμία μικρότερων κρατών-μελών να θυσιάσουν το δικαίωμα του βέτο στην εξωτερική πολιτική. Υπάρχουν βάσιμα επιχειρήματα υπέρ του. Η διατήρηση του βέτο εξασφαλίζει ότι οι αποφάσεις της Ε.Ε. παραμένουν συμπεριληπτικές. Η απομόνωση κρατών-μελών σε μειοψηφία σε καίρια ζητήματα εξωτερικής πολιτικής θα αποδυνάμωνε τη νομιμοποίηση της Ε.Ε. και την αποδοχή της στις χώρες αυτές.

Παράλληλα, η Ε.Ε. δεν θα είχε τρόπους να υποχρεώσει μειοψηφούντα μέλη να συμπλεύσουν με μια πολιτική στην οποία αντιτίθενται. Από την άλλη, η δυνατότητα κρατών-μελών να χρησιμοποιούν το βέτο για να εκβιάσουν υπέρ τους αποφάσεις οδηγεί σε παραλυσία ή αποφάσεις χαμηλού κοινού παρονομαστή, αποδυναμώνοντας την Ε.Ε. Βλέπε αναλυτικά: Σ. Μπλαβούκος και Γ. Παγουλάτος, «Η Ευρώπη μετά τον πόλεμο του Πούτιν: Η Ε.Ε. στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας», ΕΛΙΑΜΕΠ Policy Paper, 95/2022.

Επομένως η ειδική πλειοψηφία είναι η ορθή κατεύθυνση, αλλά η μετάβαση πρέπει να είναι σταδιακή. Τα μικρότερα κράτη-μέλη χρειάζονται ισχυρή διαβεβαίωση ότι θα μπορούν πάντοτε να χρησιμοποιούν τα προβλεπόμενα «φρένα έκτακτης ανάγκης». Η μετάβαση στην ειδική πλειοψηφία θα έπρεπε να συνιστά τελικό στάδιο διαμόρφωσης ευρωπαϊκής συναντίληψης για την εξωτερική πολιτική όσον αφορά τις μείζονες προκλήσεις ασφάλειας και την ανάγκη στρατηγικής αυτονομίας της Ε.Ε. Υπό το φάσμα του πολέμου στην Ουκρανία, η συζήτηση πολώνεται αλλά και ωριμάζει.

Προς το παρόν υπάρχουν αρκετά να γίνουν για τη βελτίωση της λειτουργίας του υπάρχοντος θεσμικού πλαισίου εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας της Ε.Ε. και την πλήρη αξιοποίηση των υφιστάμενων δυνατοτήτων.