ΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΕΓΚΑΘΙΔΡΥΣΗ ΤΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ

 

Πλήγματα στην τοπική αυτοδιοίκηση

Τρεις μήνες μετά την εγκατάσταση της η Αντιβασιλεία εδημοσίευσε (5 Απριλίου 1833) διάταγμα, δια του οποίου η χωρά διαιρέθηκε σε δέκα νομούς και 42 επαρχίες. Αλλά η οργάνωση των νομών κα των επαρχιών αυτών έγινε «επί τη βάσει του ισχύοντος ας την Βαυαριαν και τα άλλα γερμανικά κράτη διοικητικού συστήματος». Και το σύστημα τούτο είχε καθαρώς απολυταρχικό χαρακτήρα. Διότι τό­σον οι νομάρχοι όσον και οι έπαρχοι όχι μόνον διωρίζοντο κα επαύονταν από τον βασιλέα, κατ' ανεξέλεγκτη απόφαση και θέλησή του, αλλά και ήσαν απλοί βασιλικοί υπάλληλοι μη δυνάμενοι να αναπτύξουν την παραμικρήν πρωτοβουλίαν κατά την διοίκησιν των διοικητικών μονά­δων, των οποίων προΐσταντο".

Ο απολυταρχικός χαρακτήρας της διοικήσεως ολο­κληρώθηκε όταν σε λίγο (Ιανουάριος του 1834) δημοσιεύθηκε και το διάταγμα περί οργανώσεως των Δήμων. Διότι "κατά την οργάνωσιν των Δήμων ελήφθη επίσης ως πρότυπον η ανάλογος οργάνωσις των κατωτάτων διοικητικών μονάδων εις Βαυαρίαν και ουχί ο ελληνικός θεσμός των κοινοτήτων της περιόδου της Τουρκοκρατίας, οι οποίοι διέποντο υπό του πνεύματος της αυτοδοικήσεως». Έτσι δια μιας οι Έλληνες έχαναν και το στοιχειώδες δικαίωμα της τοπικής αυτοδιοικήσεως που τους είχε αναγνωρίσει ο δυνάστης. 

Ό,τι είχε σεβασθεί ο Τούρκος το καταργούσε τώρα ο Βαυαρός. Διότι οι δήμαρχοι και οι πάρεδροί των διωρίζοντο υπό του βασιλέως ή υπό του νομάρχου και μόνο τους δημοτικούς συμβούλους του εδικαιούτο να ψη­φίζει ο λαός. «Αλλά και άλλως η εποπτεία της κυβερνήσεως ή των νομαρχών επί των δήμων ήτο αυστηρά. Όλαι αι σοβαραί αποφάσεις των δήμων υπέκειντο εις την έγκρισιν του νομάρχου ή της κυβερνήσεως. Η δε κυβέρνησις εις πάσαν στιγμήν είχε το δικαίωμα να παύει τους δημάρχους, τους παρέδρους κα τα δημοτικά συμβούλια".

Βαρύ υπήρξε το πλήγμα τούτο, το οποίον κατεφέρθη κατά της τοπικής αυτοδιοικήσεως. Ήταν ωσάν να αφαιρείτο από τον ελληνικό λαό και το τελευταίο υπόλειμμα πο­λιτικής ελευθερίας, ενώ παραλλήλως εκμηδενιζόταν ένας αιωνόβιος θεσμός του έθνους, την σημασία του οποίου εξαίρει ο Καρολίδης ως εξής: «Είναι γνωστόν ότι δημοτική διοίκησις αυτοτελής και ελευθέρα ουδέποτε εξέλιπεν εν Ελλάδι και εν τω Ελληνισμώ καθόλου, υφιστάμενη ακμαία και επί Τουρκοκρατίας εκπροσωπούμενη ως επί του Ομή­ρου ήδη υπό των "Δημογερόντων". 

Ακριβώς δε δια του αρχαίου τούτου θεσμού, του υποκύψαντος κατά περιό­δους ιστορικάς εις τας μεταβολάς εξωτερικάς (κατά την περίοδον της ρωμαϊκής είτα δε της Ελληνικής αυτοκρατο­ρίας, αντί συμβουλίου Δημογερόντων υπήρχαν αι κατά πόλεις  «Βουλαί"), η δημοκρατική ελευθέρια ουδέποτε εξέλιπεν εκ του Ελληνικού (Έθνους), επί δε Τουρκοκρατίας, συναπτόμενη προς την ελευθερίαν την θρησκευτικήν... απετέλεσεν υπό την αιγίδα της θρησκευτικής ελευθερίας και της εκκλησιαστικής πολιτείας, είδος τι αυτονομίας εθνικής και μονάδα αυτονομίας διοικητικής, και συνετέλεσεν είπερ τι άλλο εις την διατήρησιν του εθνικού βίου και της εθνικής παδεύσεως. 

Δικαίως δε λέγει ο ιστοριογρά­φος Γ. Φίνλεϋ ότι εις την διατήρησιν της Ελληνικής εθνότητος επί Τουρκοκρατίας συνετέλεσαν δύο κατ' εξοχήν στοιχεία, η Εκκλησία, μετά της υπό το πνευματικόν κρά­τος του κλήρου τεταγμένης ελευθέρας κοινοτικής διοική­σεως, και οι επί των ορέων πολεμισταί». Αλλά ο Φίνλευ. τον οποίον επικαλείται επί του προ­κειμένου ο σχεδόν απολογητής της Βουαροκρατίας Καρολίδης, επικρίνει δριμύτατα την αντιβασιλεία για την κατά­λυση του "εθνικού θεσμού" της τοπικής αυτοδιοικήσεως:

«Ό Μάουρερ -γράφει- εκόμπαζε ότι σκοπός του νόμου περί κοινοτήτων ήταν να μεταβάλει τους δήμους σε ηθι­κούς οργανισμούς. Έπρεπε να είχε προβλέψει oτι θα τους υπεβίβαζε σε άκρως ανήθικους... Διότι ο λαός έχασε το δικαίωμα της άμεσης εκλογής των τοπικών αρχόντων του ή δήμαρχων... και το πρόσωπο που έπρεπε να είναι λαϊκός και κοινοτικός αξιωματούχος μετατρεπόταν στην πραγματικότητα σε όργανον της κεντρικής κυβερνήσεως. Οι δήμαρχοι εφεξής υποχρεώθηκαν να εκτελούν τις δια­ταγές των ανικάνων και διεφθαρμένων νομαρχών και να χρησιμεύουν και ως αποδιοπομπαίοι τράγοι για τις κακές των πράξεις.

Για να γίνουν οι κοινοτικοί οργανισμοί πραγ­ματικός εθνικός θεσμός κα μέρος της ενεργού ζωής του λαού, δεν απαιτείται μόνο να εκλέγεται ο κύριος τοπικός άρχοντας αμέσως από τους άνδρες της κοινότητας, αλλά πρέπει κα η εξουσία, με την οποίαν τον περιβάλλει αυτή η εκλογή, να αντανακλάται ή να παύει μόνον με απόφαση του δικαστηρίου και όχι με διαταγή του υπουργού ή του Βασιλέως. Αν ο πρόμαχος του λαού γίνει εξάρτημα της θελήσεως της κεντρικής διοικήσεως, καταστρέφεται η ου­σία των κοινοτικών θεσμών».

__________________

Αύριο η συνέχεια